Aartsengelen Michael en Gabriël icoon 12e eeuw. Wikipedia

                                                ENGELEN

 Als er niet materiële geesten bestaan leidt dat tot allerlei problemen. Deze problemen werden reeds in de middeleeuwen gesignaleerd in verband met engelen.

In de middeleeuwen hielden scholastici als Thomas van Aquino, maar ook Arabische en Joodse geleerden als Maimonides en Al Farabi zich bezig met angelologie, de leer over engelen. Vaak pasten ze een zeer goed ontwikkelde logica toe op problemen van het niet materiële, zodanig dat wij er nog van zouden kunnen leren. Ook als ze niet zouden bestaan (een ketterse bewering in die tijd) waren engelen nuttige gedachtenconstructies ten aanzien van complexe vragen. Hoe werkt pure informatie? Wat is de aard van logica en tijd? Engelen dienden om de logica daaromtrent te kunnen formuleren; later werden de middeleeuwse scholastici ten onrechte beschuldigd van scherpslijperij. Dit zijn echter vraagstukken die door de moderne wetenschap actueler zijn dan ooit.

 Engelen zijn immaterieel. De vraag in verband met hun immaterieel zijn is: waar eindigt de ene engel en begint de andere? Kunnen ze elkaar overlappen? Diverse antwoorden zijn hierop gegeven. Globaal komt het er op neer dat een engel daar is waar hij zijn geesteskracht uitoefent. Ze verschillen van elkaar zoals getallen van elkaar verschillen, 4 is geen 5 etc.. Dat onderscheidt hen ook van God die overal is. Een engel valt samen met zijn intellectuele daad, er is geen onderscheid tussen denken en gedachte. Hij redeneert niet maar ziet direct, ze zijn immers niet aan zintuigen gebonden.

Volgens Thomas van Aquino verplaatsen engelen zich ook niet door de ruimte. Omdat ze geen lichaam hebben is afstand voor hen niet van toepassing, dat is immers iets in ruimte waaraan ze als entiteiten zonder stoffelijk lichaam niet gebonden zijn. Ze communiceren direct door hun wil te richten op een andere engel, de informatie is er onmiddellijk ongeacht de afstand. Analoog aan een in onze tijd ontdekt verschijnsel van quantum entanglement waarin de status van het ene deeltje de status van het andere bepaald ongeacht hun onderlinge afstand.

De taakuitvoering van een engel bepaalt zijn locatie, hij is in een soort superpositie, pas als hij werkzaam is heeft hij een locatie, net als elementaire deeltjes dat hebben als ze gemeten  worden. Een engel is dus geen rondvliegend individu maar een knooppunt in een niet-lokaal netwerk van informatie en actie. Vertelt dit iets over de verhouding tussen bewustzijn, informatie en materie? Wat is de functie van materie? Natuurwetten zonder materiële natuur zouden als verkeersregels zijn zonder verkeer. Getallen zonder dat er iets is dat in getallen uitgedrukt kan worden, zou dat kunnen bestaan? Bewustzijn zonder materieel kader kan nergens op gericht zijn. Bewustzijn is immers altijd bewustzijn van iets.

 Informatie/formatie

 Materie is op ons niveau de drager van informatie, behalve bij engelen maar die bestaan hoogstwaarschijnlijk niet. Op Microniveau is de situatie compleet anders. De grote vraag zou kunnen zijn: op welk basis-microniveau begint pure materie waarin informatie is gevat? Bij superstrings, of nog dieper? Dit is de aloude vraag naar ‘substantie’ het onderliggende, de vraag van Descartes, Spinoza en Leibniz. Het meest voor de hand liggende antwoord met de kennis van nu over puntdeeltjes, massaloze fotonen, zwarte gaten is dat er uiteindelijk helemaal geen materiële substantie is maar alleen informatie. Informatie/wiskunde zonder uiteindelijke gegevensdrager zou het onderliggende van de wereld zijn. Een vorm van modern Platonisme, een filosoof van 2500 jaar geleden wint.

Een elektron bestaat uit een set getallen een veld, waarin dit elektron een rimpeling is. Elektronen  zijn puntdeeltjes ze hebben geen afmeting of intern volume, het is een punt met eigenschappen. Ze hebben wel massa door hun interactie met een al even materie loos Higgsveld. Je bent nu op het punt waar de moderne natuurkunde en de angelologie van Thomas van Aquino elkaar de hand schudden: de engel als "intellectuele daad" die een locatie heeft door zijn werking, verschilt fundamenteel niet van het elektron dat "massa" heeft door zijn interactie.

 Wat is informatie? Informatie is de buitenwereld die zich “vorm geeft aan de geest”, In-formare. Maar de pure vormen in de natuur, waarom noemt men die dan informatie? Ook Plato sprak van een vormenwereld als basis van alles, niet van een informen wereld. Is er onderscheid tussen formatie en informatie? Waar in-formatie onder meer plaatsvindt is in bewustzijnen met behulp van de hersenen, en dan is het nog de vraag hoe goed. Informatie veronderstelt een informerende instantie bijvoorbeeld een bewustzijn. Toch komt in deze redenering het menselijk/biologisch gezichtspunt tezeer centraal te staan, de mens, het bewustzijn, los van de wereld. Informatie maakt immers onafscheidelijk deel uit van de formatie van het universum, is er identiek aan. Informatie bevindt zich niet binnen een schedel, het begrip hersenen is een begrip dat alleen op een bepaalde macro-schaal bestaat. Informatie door hersenen gestuurd is ook onderdeel van formatie van de wereld. De elektronische codes tussen neuronen die bijvoorbeeldrood of pijn veroorzaken zijn structuren. Die misschien wel dieper in materie gaan dan de spanningsverschillen in de hersen die wij meten, op een niveau waar onze macro vormen hun betekenis als afgescheiden structuren hebben verloren. 

Als materie geen substantie is maar als uiteindelijk alles uit verhoudingen bestaat, dan kan men verdedigen dat onze hersenen een bepaalde structuurmogelijkheid filteren. 

 Structuur gebruikt materie

 Neem een bosbrand, die ontspruit uit het hout maar wordt als het ware een zelfstandige entiteit die het hout gebruikt voor zijn voortbestaan. Het bos is dan als het ware in dienst van de bosbrand, die pas gaat liggen als het bos hapert doordat het nat is of als het bos op is. Misschien kunnen we bewustzijn wel met een bosbrand vergelijken die het bos gebruikt maar niet het bos is.

Je kunt zeggen, ‘bewustzijn is slechts een bijverschijnsel van de hersenen’, maar dan zeg je hetzelfde als dat een bosbrand een bijverschijnsel van een bos is. Beide gezichtspunten zijn logisch gezien mogelijk, je kunt ook zeggen dat de aarde en zon rond de maan draaien al naar gelang het perspectief dat je wilt innemen, kwestie van referentiekaders. Omdat de zon en de rest van het heelal onmetelijk veel groter is als de maan zeggen we dat de maan om de aarde draait etc. Een bosbrand is een overweldigend bijna autonoom verschijnsel, hetzelfde geldt voor bewustzijn, als overweldigend verschijnsel dat de hersenen gebruikt.

Ontbranden, verbinden met zuurstof, is echter geen verschijnsel dat beperkt is tot een bos, allerlei materialen branden. Wellicht is ook bewustzijn net als brand in allerlei materialen op te roepen. Bewustzijn gebruikt misschien diverse materialen om zich materieel te manifesteren, zoals vuur brandbaar materiaal gebruikt. Als het bos op is, verdwijnt de bosbrand, maar niet de zuurstof en de reactie die de brand mogelijk maakte.

Als de hersenen op zijn verdwijnt de persoon. Echter niet het bewustzijn dat de persoon mogelijk maakte. Soms missen mensen bij geboorte 90% van hun hersenen en ontwikkelen ze zich onder bepaalde voorwaarden toch tot normaal functionerende mensen. De structuur, de netwerkverbindingen zijn klaarblijkelijk belangrijker dan de hoeveelheid weefsel. Bewustzijn weet als het ware, ondanks beperkingen, toch op een normale manier door te komen. Misschien dat gevallen van plotselinge terminale helderheid van dementen of mensen met hersenletsel waarvan de hersenen verregaand beschadigd zijn ook berust op bewustzijn dat toch nog door weet te komen. De hersenen filteren even niet, uit de as ontvlamt nog even een nieuw vuur. Bewustzijn weet de aan haar onderhavige materie nog even aan te wenden.

Als alles berust op structuur zonder uiteindelijk fundament dan is de logica van de angelologie misschien toch actueel en het bestuderen waard.